logo-mobile logo logo-mobile
close-menu

Poprawa jakości życia osób niesamodzielnych i ich opiekunów!

icon global Polska (PL) icon arrow

Generic selectors
Exact matches only
Search in title
Search in content
Post Type Selectors
Strona główna / Winncare Blog / Jak bezpiecznie przenosić pacjenta w domu? Z łóżka na wózek i z powrotem
post thumb

17 września 2026

Jak bezpiecznie przenosić pacjenta w domu? Z łóżka na wózek i z powrotem

Najpierw oceń, co może zrobić samodzielnie, przygotuj miejsce docelowe i dobierz pomoc do konkretnej czynności. Jeżeli transfer wymaga podtrzymywania całego ciężaru osoby, opiekun traci równowagę albo pacjent odczuwa ból, przerwij ręczne podnoszenie i ustal bezpieczniejszą metodę z personelem medycznym. Mata ślizgowa, podnośnik lub pionizator mają różne zastosowania; sam sprzęt nie zastępuje przeszkolenia.

Artykuł nawiązuje do webinaru „Pacjent i opiekun. Komfort i bezpieczeństwo opiekuna i pacjenta podczas przemieszczania”, który 22 października 2020 roku prowadziła Joanna Szwedo, pielęgniarka i specjalistka opieki paliatywnej. Webinar odbył się pod patronatem Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych, Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Opiekunów Medycznych oraz Koalicji na Pomoc Niesamodzielnym. Rozwijamy jego główne wątki: potrzeby osób z ograniczoną mobilnością, błędy przy transferze, możliwe skutki urazu oraz zasady pracy opiekuna. Szczególną uwagę poświęcamy codziennym czynnościom przy łóżku w mieszkaniu.

Ważne: To materiał edukacyjny, a nie instrukcja wykonania transferu u konkretnego pacjenta. Plan przemieszczania przy nowych objawach, po operacji, po upadku lub przy znacznej niesamodzielności należy uzgodnić z lekarzem, pielęgniarką lub fizjoterapeutą. Sposób użycia wyrobu wynika z jego instrukcji i praktycznego przeszkolenia.

Dlaczego domowe przenoszenie pacjenta wymaga przygotowania?

Transfer oznacza zmianę miejsca lub pozycji: przesunięcie w łóżku, pomoc w siadaniu, przesiadanie na wózek, fotel albo krzesło toaletowe. Osoba z ograniczoną mobilnością może obawiać się upadku, odczuwać ból albo nie być w stanie przewidzieć i wykonać kolejnego ruchu. Opiekun pracuje przy łóżku, często w ciasnej sypialni i powtarza te same czynności wiele razy dziennie. Jeśli jedna osoba próbuje „nadrobić siłą” brak planu lub pomocy, zagrożeni są oboje.

Upadek bywa dla osoby starszej początkiem ograniczania aktywności i narastania lęku przed kolejnym zdarzeniem. Więcej o skutkach i profilaktyce przeczytasz w artykule o zespole poupadkowym.

Transfer pacjenta z zastosowaniem podnośnika sufitowego Luna

Kto może potrzebować pomocy przy przemieszczaniu?

Pomoc w transferze może być potrzebna osobie starszej z osłabieniem, osobie po udarze lub urazie, po amputacji, z chorobą neurologiczną lub z niepełnosprawnością ruchową od dzieciństwa. Przykładowo po udarze mogą występować niedowłady; przy chorobach takich jak stwardnienie rozsiane możliwości ruchowe mogą zmieniać się w czasie. Sama diagnoza nie wystarcza jednak do wyboru techniki.

Przy planowaniu opieki ważniejsze są odpowiedzi na pytania: czy pacjent sam zmienia pozycję w łóżku, stabilnie siedzi, potrafi oprzeć stopy, może częściowo obciążać nogi, rozumie polecenia i informuje o bólu? Jedna osoba potrzebuje tylko asekuracji, inna przesunięcia na macie, a jeszcze inna podnośnika z odpowiednią podwieszką. Zdolność pacjenta do współpracy może zmieniać się nawet w ciągu dnia.

Co sprawdzić przed przeniesieniem pacjenta w domu?

  • Stan pacjenta i cel przemieszczenia

    Ustal, skąd i dokąd przenosisz osobę oraz czy ma usiąść, stanąć, czy pozostać w pozycji leżącej. Zapytaj o ból, zawroty głowy i lęk przed upadkiem. Oceń, w jakim stopniu pacjent może uczestniczyć w ruchu; nie zakładaj, że skoro wczoraj wstał z pomocą, dziś ma takie same możliwości. Zwróć uwagę na opatrunki, cewniki, dreny i inne elementy, które mogą zostać pociągnięte podczas przemieszczania. Jeśli w opiece uczestniczy personel medyczny, uzgodnij z nim metodę i ewentualne ograniczenia ruchu.

  • Otoczenie i pomoc

    Usuń przeszkody, zapewnij miejsce dla opiekuna i urządzenia, ustaw wózek możliwie blisko łóżka oraz zablokuj jego hamulce zgodnie z instrukcją. Sprawdź, czy podłokietnik i podnóżek można odsunąć na czas transferu. Oceń, czy łóżko nie stoi zbyt blisko ściany i czy wózek lub podstawa podnośnika rzeczywiście zmieszczą się w pokoju. Przygotuj używany sprzęt przed rozpoczęciem ruchu. Gdy pracują dwie osoby, ustalcie, kto prowadzi czynność i jaki sygnał oznacza jej rozpoczęcie oraz zatrzymanie. Wyjaśnij pacjentowi kolejne kroki. Wysokość regulowanego łóżka warto dopasować do czynności i warunków pracy. Jeśli z powodu niskiego łóżka lub ciasnej przestrzeni nie da się pracować stabilnie, zmień metodę i zapewnij pomoc. Nie wchodź na łóżko, żeby dźwignąć pacjenta: można wtedy stracić równowagę i kontrolę nad ruchem.

  • Stan sprzętu

    Przed użyciem podnośnika lub podwieszki sprawdź je zgodnie z instrukcją: stan urządzenia, zasilanie, zaczepy, szwy, rozmiar i zgodność elementów. Sprawdź dopuszczalne obciążenie całego zestawu, w tym podwieszki, oraz sposób użycia hamulców wskazany przez producenta konkretnego modelu. Nie korzystaj z uszkodzonego sprzętu.

Przesuwanie w łóżku a przesiadanie na wózek: dwa różne zadania

  • Przesunięcie pacjenta w łóżku

    Osoba może zsunąć się w dół materaca albo wymagać zmiany ułożenia podczas opieki. Ciągnięcie jej za ręce lub przesuwanie skóry po prześcieradle zwiększa tarcie i siły ścinające. W zależności od potrzeb pomocne mogą być mata lub rękaw ślizgowy; ich zastosowanie trzeba uzgodnić z planem opieki i instrukcją wyrobu. Dobierz liczbę osób do możliwości pacjenta, a po przesunięciu sprawdź wygodę, ułożenie kończyn i stan skóry narażonej na ucisk. Nie ustawiaj wezgłowia na stałe pod kątem 30° jako rzekomej zasady każdego transferu. Ułożenie pacjenta zależy od jego stanu, celu czynności i zaleceń medycznych. Gdy podniesienie wezgłowia sprzyja zsuwaniu się osoby, warto omówić z opieką medyczną bezpieczniejszy sposób ułożenia i przesuwania.

  • Przejście z łóżka na wózek lub fotel

    Tu zmienia się podparcie ciała: pacjent opuszcza łóżko i musi bezpiecznie znaleźć się na drugim siedzisku. U części osób możliwe jest samodzielne lub częściowo wspomagane przesiadanie po ocenie i instruktażu. Jeśli osoba nie utrzyma tułowia, nie może oprzeć nóg albo opiekun musi podnieść niemal cały jej ciężar, potrzebne jest inne rozwiązanie. Zablokowanie wózka, odsunięcie przeszkód, właściwa podwieszka i uzgodnione sygnały między opiekunami mają wtedy większe znaczenie niż siła rąk.

  • Przemieszczanie po upadku

    Nie traktuj podnoszenia z podłogi jak zwykłego transferu z łóżka. Najpierw sprawdź, czy osoba zgłasza ból, może się poruszać i czy występują inne niepokojące objawy. Przy podejrzeniu urazu nie ciągnij jej na siłę do pionu. W serwisie pacjent.gov.pl znajdziesz szerzej opisane zalecenia wezwania pomocy pod numerem 999 lub 112 m.in. wtedy, gdy osoba nie może się podnieść, odczuwa silny ból albo ma duszność, ból w klatce piersiowej czy osłabienie połowy ciała. Po zdarzeniu powiadom odpowiednie osoby.

Jakich błędów unikać podczas podnoszenia i przenoszenia pacjenta?

  • Chwytania za ręce, pod pachami lub za szyję. Taki chwyt może być bolesny i nie daje pewnej kontroli nad ciężarem ciała. Nie pozwalaj też, by pacjent zawieszał się na szyi opiekuna.
  • Ciągnięcia po materacu bez odpowiedniej pomocy. Tarcie oraz siły ścinające zwiększają ryzyko uszkodzenia skóry, zwłaszcza przy ograniczonej samodzielności.
  • Dźwigania w pojedynkę mimo braku możliwości. Masa pacjenta nie jest jedynym czynnikiem: nagły ruch, brak współpracy lub mała przestrzeń mogą całkowicie zmienić obciążenie opiekuna.
  • Pracy z wyciągniętymi rękami, w skręcie i pośpiechu. Zaplanuj ustawienie miejsca docelowego; gdy nie możesz pracować stabilnie, przerwij i zmień sposób transferu.
  • Stosowania jednej techniki u każdej osoby. Stan pacjenta, rodzaj transferu i przeciwwskazania trzeba ocenić indywidualnie. Uniwersalne kąty ustawienia łóżka oraz sztywne schematy chwytu bywają mylące.
  • Używania sprzętu bez sprawdzenia dopasowania. Sama obecność podnośnika nie rozwiązuje problemu zbyt małej podwieszki, niezgodnego wieszaka ani nieznajomości instrukcji.

Prawidłowa pozycja podczas przenoszenia pacjenta na krzesło.

Jakie mogą być skutki nieprawidłowego transferu?

U opiekuna pojedynczy gwałtowny ruch może spowodować ból lub uraz mięśni i stawów, a wielokrotne dźwiganie oraz praca w wymuszonej pozycji sprzyjają dolegliwościom układu mięśniowo-szkieletowego, w tym kręgosłupa. Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje ręczne przemieszczanie pacjentów i niewłaściwą pozycję ciała wśród czynników obciążających personel pielęgniarski. W opiece domowej problem może być większy, gdy łóżko i przestrzeń nie są przystosowane do wykonywanej czynności.

U pacjenta niekontrolowany manewr zwiększa ryzyko upadku, bólu i urazu. Przesuwanie po pościeli może narażać skórę na tarcie i siły ścinające, istotne także w profilaktyce uszkodzeń skóry przy długotrwałym unieruchomieniu. Nie każdy transfer prowadzi do takich następstw, ale powtarzający się ból, otarcia lub konieczność „siłowania się” są sygnałem do zmiany planu opieki.

Najważniejsze zasady dla opiekuna

  • Planuj ruch przed jego rozpoczęciem: określ cel, drogę, sprzęt i liczbę osób potrzebnych do pomocy.
  • Współpracuj z pacjentem i wykorzystuj jego możliwości bez wymuszania ruchów, których nie potrafi wykonać.
  • Przyjmij stabilną pozycję, pracuj blisko osoby i unikaj nagłego skrętu tułowia pod obciążeniem.
  • Reguluj wysokość łóżka, jeśli to możliwe; nie kompensuj jej braku wchodzeniem na materac.
  • Przed przejściem na wózek zabezpiecz go zgodnie z instrukcją i usuń przeszkody z drogi transferu.
  • Nie ciągnij za kończyny ani nie próbuj chwytać ciężaru ciała „na wyczucie”, gdy pacjent traci stabilność.
  • Sprawdzaj urządzenie i podwieszkę przed użyciem; stosuj wyłącznie zgodne elementy i instrukcję danego modelu.
  • Przerwij transfer przy bólu, zawrotach głowy, utracie stabilności lub usterce sprzętu i poproś o właściwą pomoc.

To zasady przygotowania, nie gotowy schemat ruchów dla każdej osoby. Instruktaż przy łóżku pacjenta umożliwia przećwiczenie konkretnego transferu z uwzględnieniem jego sprawności i wyposażenia.

Kiedy pomaga mata ślizgowa, podnośnik lub pionizator?

  • Mata i rękaw ślizgowy: zmiana położenia

    Pomoce ślizgowe stosuje się m.in. przy przemieszczaniu osoby w łóżku, gdy trzeba ograniczyć tarcie i ręczne dźwiganie. Nie są automatycznym zamiennikiem podnośnika przy podnoszeniu całego ciężaru pacjenta do wózka. Dobór i technika zależą od stanu osoby oraz przeznaczenia pomocy.

  • Podnośnik jezdny: transfer między miejscami

    Podnośniki jezdne Winncare mogą wspierać transfer między łóżkiem, fotelem, wózkiem i innym miejscem zgodnie z przeznaczeniem konkretnego modelu. Przed wyborem sprawdź szerokość przejść, przestrzeń manewrową, prześwit pod łóżkiem, masę pacjenta i kompatybilną podwieszkę. W tej kategorii znajdują się między innymi HELIOS 150, WINN’MOTION 175® i SOLAR 185. Ich dopuszczalne obciążenie i wyposażenie sprawdzaj na aktualnej karcie wybranego wariantu.

  • System sufitowo-ścienny: zaplanowana trasa transferu

    Przy regularnym przemieszczaniu osoby w określonej przestrzeni można rozważyć system sufitowo-ścienny, np. z urządzeniem LUNA®. Montaż wymaga oceny pomieszczenia i zaplanowania trasy między punktami opieki. Rozwiązanie nie jest dobierane tylko na podstawie masy pacjenta: ważne są także układ mieszkania, sposób mocowania i rodzaj podwieszki.

  • Pionizator: gdy pacjent może współuczestniczyć we wstawaniu

    STELLAR 170 jest pionizatorem przeznaczonym dla użytkowników ze stabilnym tułowiem, którzy mogą częściowo pomagać podczas transferu. Nie zastąpi podnośnika z pełnym podparciem u każdej osoby leżącej. Jeśli pacjent nie jest w stanie bezpiecznie współpracować, wybór sprzętu trzeba ponownie omówić ze specjalistą.

  • Wejście do wanny: inny cel niż transfer na wózek

    Jeśli główny problem dotyczy wejścia do wanny i wyjścia z niej, sprawdź podnośniki wannowe oraz wymiary łazienki. Nie myl ich z systemem podnośnika sufitowego służącym do przemieszczania po zaplanowanej trasie. Przy ocenie bezpieczeństwa kąpieli znaczenie mają również dostęp do wanny, mokra podłoga i potrzebna pomoc opiekuna.

  • Podwieszka: dopasowanie decyduje o transferze

    Przy wyborze podwieszki i wieszaka zwróć uwagę na rozmiar, potrzebne podparcie tułowia i głowy, rodzaj transferu, sposób mocowania i zgodność z urządzeniem. Podwieszka przeznaczona do pionizacji nie jest automatycznie właściwa do transferu osoby leżącej. Poproś o demonstrację zakładania i sprawdzenia mocowania przed pierwszym użyciem.

Jak dobrać sprzęt do mieszkania i o co zapytać dostawcę?

Przygotuj do rozmowy informacje o masie i wzroście pacjenta, zdolności do siedzenia i stania, potrzebie podparcia głowy, celu oraz częstotliwości transferów. Zmierz szerokość drzwi, miejsce do manewru i prześwit pod łóżkiem; przy systemie sufitowym opisz trasę między łóżkiem, łazienką i innymi miejscami opieki. Zapytaj o dobór podwieszki, instruktaż użytkowania, kontrolę i serwis sprzętu. Gdy problemem jest brak miejsca przy łóżku, już na etapie zapytania przekaż zdjęcie ustawienia mebli i wymiary pomieszczenia.

Skontaktuj się z Winncare w sprawie doboru podnośnika i podwieszki, podając te dane w zapytaniu. Ułatwi to przygotowanie propozycji odpowiadającej pacjentowi i pomieszczeniu. Porównanie zastosowań poszczególnych urządzeń znajdziesz w osobnym artykule o rodzajach podnośników.

Jeśli przygotowujesz procedury dla oddziału lub domu opieki, przeczytaj osobny materiał o bezpiecznym transferze pacjenta w pracy opiekunów. Uwzględnia on organizację pracy, szkolenia personelu i ocenę ryzyka w placówce.

Możliwość uzyskania dofinansowania sprawdź we właściwym PCPR. PFRON rozróżnia dofinansowanie sprzętu rehabilitacyjnego oraz wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie; warunki i dokumenty zależą od właściwej ścieżki. Nie zakładaj, że każdy podnośnik ma zagwarantowane dofinansowanie. Przeczytaj także poradnik o dofinansowaniu sprzętu.

Najczęstsze pytania opiekunów domowych

Nie należy tego robić. Zapytaj o ból i możliwy udział pacjenta w ruchu. Jeśli sam nie może poprawić pozycji, potrzebna może być pomoc drugiej osoby oraz mata lub rękaw ślizgowy użyty po instruktażu. Nie zamieniaj tego manewru w dźwiganie całego ciężaru.

Bliskość wózka pomaga, lecz nie zastępuje oceny sprawności pacjenta. Zablokuj hamulce i przygotuj podłokietnik oraz podnóżek zgodnie z instrukcją wózka. Jeśli pacjent nie utrzymuje tułowia albo nie może współpracować, potrzebna może być inna metoda transferu.

Zmierz drzwi, prześwit pod łóżkiem oraz wolną powierzchnię do manewru. Prześlij te dane dostawcy przed wyborem modelu. W zależności od konstrukcji pomieszczenia alternatywą może być zmiana ustawienia mebli lub ocena możliwości instalacji systemu sufitowo-ściennego; nie zakładaj, że każde urządzenie zmieści się w mieszkaniu.

Gdy pacjent traci siły, pojawia się nowy ból, zawroty głowy, upadek lub opiekun coraz częściej musi go dźwigać. Dotychczasowy plan może wówczas przestać odpowiadać jego potrzebom. Poproś personel medyczny o ponowną ocenę i instruktaż.

Jeśli opiekujesz się osobą długotrwale unieruchomioną, przeczytaj również o profilaktyce odleżyn w domu. Zmiana ułożenia, stan skóry i wygoda po transferze są częścią codziennej opieki.

Informacje o wymienionych wyrobach medycznych

Podmiot prowadzący reklamę: Winncare Polska Sp. z o.o. Producenci wymienionych urządzeń według materiałów produktowych Winncare: HELIOS 150, SOLAR 185, LUNA® i STELLAR 170 – Winncare Nordic ApS; WINN’MOTION 175® – Winncare Spain S.L. Dobór i używanie urządzenia podlegają jego przewidzianemu zastosowaniu oraz instrukcji.

To jest wyrób medyczny. Używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą.

Źródła

To jest wyrób medyczny. Używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą.