BHP w pracy pielęgniarek i opiekunów medycznych

Uwaga: Artykuł ma charakter edukacyjny i informacyjny. Nie zastępuje procedur obowiązujących w danej placówce medycznej ani instrukcji stanowiskowych BHP. Zasady bezpieczeństwa pracy mogą różnić się w zależności od rodzaju placówki, organizacji pracy oraz indywidualnej oceny ryzyka zawodowego.

Praca pielęgniarek oraz opiekunów medycznych należy do zawodów szczególnie wymagających pod względem bezpieczeństwa i higieny pracy. Personel medyczny codziennie wykonuje liczne czynności pielęgnacyjne, diagnostyczne i rehabilitacyjne, które często wymagają podnoszenia pacjentów, zmiany ich pozycji, transportu na wózek czy przemieszczania między pomieszczeniami placówki.

Oprócz obciążenia fizycznego praca w ochronie zdrowia wiąże się również z ryzykiem kontaktu z czynnikami biologicznymi, substancjami chemicznymi oraz stresem zawodowym. Dlatego tak ważne jest przestrzeganie zasad ergonomii pracy, właściwa organizacja stanowiska oraz stosowanie sprzętu wspomagającego opiekę nad pacjentami.

Wdrożenie dobrych praktyk BHP pozwala chronić zdrowie personelu medycznego, a jednocześnie zwiększa bezpieczeństwo pacjentów i poprawia jakość opieki.

Najczęstsze zagrożenia w pracy personelu medycznego

Odpowiednia organizacja pracy oraz stosowanie zasad ergonomii pozwalają znacząco ograniczyć ryzyko wystąpienia tych zagrożeń. Środowisko pracy w ochronie zdrowia wiąże się z wieloma zagrożeniami zawodowymi. Wśród najczęściej wskazywanych przez instytucje zajmujące się bezpieczeństwem pracy znajdują się:

przeciążenia układu mięśniowo-szkieletowego wynikające z podnoszenia i przemieszczania pacjentów,
praca w wymuszonych pozycjach ciała,
zakłucia i zranienia ostrymi narzędziami medycznymi,
kontakt z materiałem biologicznym (krew, wydzieliny i wydaliny),
narażenie na substancje chemiczne,
stres zawodowy oraz czynniki psychospołeczne.

Ergonomia pracy przy opiece nad pacjentem

Jednym z najważniejszych elementów bezpieczeństwa pracy pielęgniarek i opiekunów medycznych jest prawidłowa technika przemieszczania pacjentów. Nieprawidłowa postawa podczas podnoszenia lub transferu chorego może prowadzić do przeciążeń kręgosłupa, urazów mięśni oraz przewlekłych dolegliwości bólowych.

Prawidłowa pozycja opiekuna

Podczas samej czynności przemieszczania – na przykład z łóżka na wózek – należy stworzyć z pacjentem stabilną „bryłę”. Wykorzystując mechanizm dźwigni oraz siłę nóg można bezpiecznie unieść i przesadzić chorego, ograniczając przeciążenie kręgosłupa. Podczas przemieszczania pacjenta należy przyjąć stabilną i bezpieczną pozycję ciała:

nogi powinny być ugięte w kolanach,
stopy ustawione w lekkim rozkroku,
plecy utrzymywane w możliwie prostej pozycji,
pacjent powinien znajdować się jak najbliżej opiekuna.

Pozycja opiekuna: nogi ugięte w kolanach, rozkrok i plecy proste. Podczas samej czynności przemieszczania np. na wózek, tworzymy z pacjentem bryłę i wykorzystując mechanizm dźwigni unosimy i przesadzamy chorego.

Zasady ograniczające zmęczenie i przeciążenia w pracy

W trakcie wykonywania czynności takich jak podnoszenie pacjenta, pielęgnacja, karmienie czy pomoc w toalecie warto przestrzegać kilku podstawowych zasad ergonomii pracy:

dbaj o to, aby sprzęt i meble w pomieszczeniach pracy zapewniały swobodny dostęp do stanowisk,
stosuj sprzęt pomocniczy przeznaczony do danej czynności, np. stoliki zabiegowe, wózki funkcyjne, podnośniki, pionizatory czy maty ślizgowe,
jeżeli pacjent korzysta z łóżka specjalistycznego – dostosuj jego wysokość do swojego wzrostu,
podnosząc ciężkie przedmioty z podłogi ugnij nogi w kolanach,
nie podnoś ciężarów z wyprostowanymi nogami i zgiętym kręgosłupem,
rozłóż ciężar równomiernie na obie strony ciała,
unikaj skrętów tułowia i długotrwałego utrzymywania jednej pozycji,
pamiętaj o podparciu odcinka lędźwiowego kręgosłupa podczas pracy siedzącej,
noś wygodne obuwie na stabilnej, antypoślizgowej podeszwie.

Transfer pacjenta z wykorzystaniem sprzętu pomocniczego

W wielu sytuacjach najlepszym rozwiązaniem jest wykorzystanie urządzeń wspomagających przemieszczanie pacjentów. Podnośniki sufitowo-ścienne, pionizatory czy inne systemy transferowe pozwalają ograniczyć wysiłek fizyczny personelu oraz zwiększyć bezpieczeństwo pacjentów.

Przykładem takiego rozwiązania jest przenoszenie pacjenta przy pomocy podnośnika jezdnego, który umożliwia bezpieczne podniesienie chorego i przemieszczenie go z łóżka na wózek lub fotel.

Zakłucia i zranienia ostrymi narzędziami

Zakłucia igłą oraz zranienia innymi ostrymi narzędziami należą do najczęstszych incydentów w pracy personelu medycznego. Mogą one prowadzić do ekspozycji na patogeny przenoszone przez krew.

Do najczęstszych przyczyn takich zdarzeń należą pośpiech podczas wykonywania procedur, niewłaściwe odkładanie narzędzi, przepełnione pojemniki na odpady medyczne oraz ponowne zakładanie osłonki na igłę.

Dlatego bardzo ważne jest stosowanie procedur bezpiecznego postępowania z ostrymi narzędziami oraz zgłaszanie wszystkich incydentów.

Czynniki biologiczne w środowisku pracy

Personel medyczny jest narażony na kontakt z różnymi czynnikami biologicznymi. W celu ograniczenia ryzyka zakażeń konieczne jest stosowanie środków ochrony indywidualnej, przestrzeganie zasad higieny rąk oraz właściwe postępowanie z odpadami medycznymi.

Istotne znaczenie ma także znajomość procedur postępowania po ekspozycji zawodowej, które określają sposób działania w przypadku kontaktu z materiałem biologicznym.

Zasady w zapobieganiu schorzeniom a także zmniejszające codzienne zmęczenie po pracy

Przy wykonywaniu takich czynności jak podnoszenie i przenoszenie pacjenta, przy zabieraniu go na badania, pielęgnacji, karmieniu i toalecie:

dbaj, aby sprzęt i meble w pomieszczeniach pracy zapewniały swobodny dostęp do stanowisk,
pamiętaj o stosowaniu sprzętu pomocniczego przeznaczonego do danej czynności: stoliki zabiegowe, wózki funkcyjne, podnośniki, pionizatory, rolki, maty ślizgowe,
ograniczaj lub eliminuj konieczność podnoszenia pacjentów leżących,
jeżeli pacjent korzysta z łóżka specjalistycznego wykorzystaj jego możliwości i dostosuj wysokość do swojego wzrostu,
podnoszenie ciężkich przedmiotów z ziemi powinno odbywać się na niskich nogach,
nie podnoś niczego z ziemi mając nogi wyprostowane i zgięte plecy. Ciężar, który przenosisz rozkładaj równomiernie na obie strony ciała,
pamiętaj o wykorzystaniu całej powierzchni siedziska, podparciu okolicy lędźwiowej kręgosłupa i przedramion na podłokietnikach,
unikaj skrętów tułowia i utrzymywania przez dłuższy czas nieruchomej pozycji ciała,
noś wygodne obuwie na grubej antypoślizgowej podeszwie,
regularnie korzystaj z przerw na odpoczynek, podczas których możesz wykonać kilka prostych ćwiczeń rozciągających i rozluźniających.

Aktywność fizyczna i regeneracja po pracy

Praca w zawodach medycznych wymaga dobrej kondycji fizycznej. Dlatego ważne jest dbanie o aktywność fizyczną także poza miejscem pracy.

Regularna aktywność pomaga wzmocnić mięśnie pleców i brzucha, które stabilizują kręgosłup i zmniejszają ryzyko przeciążeń. Do polecanych form ruchu należą między innymi pływanie, joga czy ćwiczenia rozciągające.

W wielu miejscach pracy istnieje również możliwość korzystania z programów wspierających aktywność fizyczną pracowników, np. kart sportowych lub dofinansowania zajęć rekreacyjnych.

Transfer pacjenta przy pomocy podnośnika Luna X5

Świadczenie pracy w postaci czynności pielęgnacyjnych, leczniczych, diagnostycznych oraz rehabilitacyjnych niesie za sobą wiele różnych niebezpieczeństw i zagrożeń. W przypadku braku w zakładzie pracy sprzętu pomocniczego do przemieszczania pacjentów leżących/niepełnosprawnych lub jest on niesprawny powinno się zgłosić ten problem przełożonemu, służbie bhp lub społecznemu inspektorowi pracy. Po pracy warto pomyśleć o aktywności fizycznej. Pomoże ona wzmocnić mięśnie grzbietu, brzucha i utrzymać w dobrym stanie Twój kręgosłup. Możesz zapisać się na zajęcia z jogi, pływanie, aerobik. Dowiedz się czy w Twoim miejscu pracy istnieje możliwość dofinansowania takich zajęć lub wykupienia kart abonamentowych. Pamiętaj, że przyjazna atmosfera w pracy niweluje stres, który wpływa negatywnie na obciążenie i napięcie mięśni, potęguje zmęczenie i dolegliwości.

Źródła:

https://www.ciop.pl/

https://www.pip.gov.pl/

https://pl.freepik.com/darmowe-zdjecie/portret-usmiechnietego-lekarza-dziewczyny-pracownika-medycznego-w-bialym-fartuchu-ze-stetoskopem-wskazujacym-palce-w-lewo_34639702.htm#query=szpital&position=43&from_view=search&track=sph